Diverse soorten Waddendorpen
Op Terschelling ontwikkelden de dorpen zich met name langs een weg. De uitleg van deze dorpen was lintvormig. Het gaat hier dus hoofdzakelijk om wegdorpen. Deze dorpen vertonen qua historisch-geografische opbouw enige gelijkenissen met Noord- en Zuid-Hollandse geestdorpen. Door de directe verbinding met zee heeft West-Terschelling een eigenstandige ontwikkeling ondergaan. De aanwezigheid van een haven speelde een belangrijke rol. West-Terschelling wordt soms ook wel als vlek aangemerkt.
Op Ameland zijn de dorpen van oudsher meer komvormig. Er lag een vrij groot areaal aan bouwland rond de dorpen. Ze hebben daarmee iets weg van een esdorp, maar de aanwezigheid van typische essen is nooit aangetoond. Grote delen van de dorpspolders bestonden tot aan het begin van de 20e eeuw uit vele hooilandjes. Het is niet voor niets dat hier de eerste ruilverkavelingen van Nederland zijn uitgevoerd.

Vlieland en Schiermonnikoog zijn nooit dorpenrijke eilanden geweest. Het voormalige West-Vlieland is aan het begin van de 18e eeuw weggespoeld. Oost-Vlieland is het enige overgebleven dorp op het eiland. De bebouwing was hier lange tijd uitsluitend langs de oude dorpsweg te vinden, maar heeft zich in de afgelopen eeuwen daarbuiten uitgebreid. Niet alleen Vlieland heeft een weggespoeld dorp. Ook Schiermonnikoog. Toen het oorspronkelijke dorp aan de westzijde in zee dreigde te verdwijnen zijn er plannen gemaakt voor de Streken van Schiermonnikoog; stedenbouw ‘avant la lettre’. Het dorp heeft dan ook niet de typische lintvormige uitleg van een wegdorp.